پیشرفت در خودکفایی هوانوردی: ساخت هواپیمای جت ۷۲ نفره ایرانی در مسیر توسعه ملی
آغاز پروژهای ملی با همکاری گسترده نهادهای علمی و صنعتی
پروژه طراحی و ساخت هواپیمای جت ۷۲ نفره ایرانی با هدف دستیابی به فناوری بومی هوانوردی، با مشارکت نهادهای کلیدی کشور در حال اجراست. این پروژه ملی با همکاری میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، وزارت راه و شهرسازی، سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) در حال پیشروی است.
در کنار این نهادهای دولتی، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان متعددی نیز در توسعه این پروژه نقشآفرین هستند؛ از جمله:
دانشگاه صنعتی امیرکبیر (دانشگاه محوری پروژه)
مرکز تحقیقات سامانههای هوایی دانشگاه امیرکبیر
شرکت طراحی هواپیما آسا
شرکتهای فناور «غدیر شریف»، «هسایاران»، «دیباانرژی»
دانشگاههای سمنان و صنعتی اصفهان
هدف پروژه: دستیابی به دانش طراحی و ساخت هواپیمای مسافربری میانبرد
هدف محوری این طرح، طراحی و ساخت نمونه اولیه پروازی هواپیمای جت با ظرفیت ۷۲ نفر است؛ هواپیمایی که میتواند در خطوط داخلی و منطقهای، نقش پررنگی در ناوگان هوایی کشور ایفا کند. به گفته مسئولان پروژه، زیرساختهای اساسی این صنعت در کشور فراهم است و با اتکای به توان متخصصان داخلی، دستیابی به هواپیمای بومی قابل تحقق خواهد بود.
مزیت اقتصادی و استراتژیک هواپیمای ۷۲ نفره
در مقایسه با پروژههای هواپیماسازی در کلاسهای بزرگتر – نظیر پروژه هواپیمای ۱۵۰ نفره ایرانی – این پروژه از چشمانداز اقتصادی روشنتری برخوردار است. هواپیمای ۷۲ نفره بهدلیل سازگاری با نیازهای بسیاری از خطوط داخلی و مسیرهای منطقهای، نهتنها هزینه تولید پایینتری دارد، بلکه ظرفیت صادراتی بالقوهای نیز خواهد داشت.
تجربه و چالشها؛ گفتوگو با دکتر محمدعلی وزیری، استاد برجسته هوافضا
در گفتوگویی با دکتر محمدعلی وزیری، استاد طراحی هواپیما از دانشگاه امیرکبیر و یکی از مسئولان ارشد پروژه، ابعاد فنی، چالشها و فرصتهای این طرح بررسی شده است:
۱. بررسی مدلهای موفق جهانی
به گفته دکتر وزیری، تیم طراحی هواپیماهای کشور پیش از آغاز پروژه، نمونههای موفق بینالمللی را بررسی کردهاند. نتیجه این بررسی نشان داد که تقریباً تمامی کشورهای صاحبنام در صنعت هوایی، ابتدا با طراحی یک هواپیمای بومی کوچک آغاز کرده و سپس آن را گسترش دادهاند. این تجربه، الهامبخش مسیر طراحی هواپیمای ایرانی بوده است.
۲. موتور هواپیما و چالشهای تحریم
در کلاس ۷۲ نفره، هواپیماهای دنیا اغلب از موتورهای ملخی توربوپراپ استفاده میکنند که مصرف سوخت کمتری دارند. اما تنها تولیدکننده مطرح این موتور، شرکت کانادایی پرت اند ویتنی است که بهدلیل تحریمها بهشدت از همکاری با ایران پرهیز میکند.
بر این اساس، در طراحی نمونه ایرانی، استفاده از موتورهای جت توربوفن با کارایی بالا و پتانسیل فنی مناسب در دستور کار قرار گرفته است.
حمایتهای دولتی و گامهای آینده
دکتر روحالله دهقانی فیروزآبادی، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، حمایت مؤثری از این پروژه داشته است. طبق گفته منابع مطلع، شرکتهای فعال در پروژه ۷۲ نفره در سالهای اخیر از منابع معاونت علمی بهرهمند شدهاند. بخشی از فعالیت تیم نیز معطوف به اخذ استانداردهای هوانوردی برای هواپیمای سیمرغ بوده است – پروژهای که در همکاری با شرکت هسا بهپیش میرود و تا سال آینده انتظار میرود فرآیند استانداردسازی آن تکمیل شود.
پروژه هواپیمای ۱۵۰ نفره؛ متوقف در میانه راه
در کنار پروژه ۷۲ نفره، طراحی و تولید هواپیمای ۱۵۰ نفره ایرانی نیز در دستور کار قرار داشته، اما این طرح بهدلایل مالی متوقف شده است. فاز اول پروژه با تخصیص بودجه به نتیجه رسید، اما عدم تأمین منابع مالی برای فاز دوم، سبب توقف پیشرفت آن شد. کارشناسان معتقدند در صورت تأمین منابع لازم، این پروژه نیز میتواند احیا شود، هرچند بهلحاظ اقتصادی، پروژه ۷۲ نفره اولویت بیشتری دارد.
چالشها و سؤالات راهبردی
در مسیر پیشرفت این پروژه ملی، پرسشها و ابهاماتی نیز مطرح شده است:
چرا ایران تصمیم به ورود در این حوزه حساس گرفته است؟
چه نهادهایی در پیشبرد یا مانعتراشی برای این پروژه نقش داشتهاند؟
اختلاف دیدگاه در سطح راهبردی میان مسئولان صنعت هوایی ناشی از چیست؟
موانع اصلی در مسیر اجرای کامل این پروژه چه بودهاند؟
پاسخ دقیق به این پرسشها نیازمند شفافیت نهادی، حمایت مستمر و وحدت نظر میان ارکان تصمیمگیر کشور است؛ عواملی که اگر بهدرستی فراهم شوند، ایران میتواند به جمع محدود کشورهای صاحب فناوری ساخت هواپیماهای مسافربری بپیوندد.